Đá Sauna: Xếp Bao Nhiêu Kg Và Thay Khi Nào | AuraLux

Đá sauna là phần rẻ nhất trong một phòng xông khô và cũng là phần bị bỏ quên nhất. Xếp quá nhiều thì bí khí và thanh nhiệt cháy; để mủn nhiều năm không thay thì lò nóng chậm và tốn điện. Bài này trả lời hai câu trong tiêu đề, và trả lời thẳng cả chỗ mà phần lớn bài viết khác đưa số bừa.

Bao nhiêu kg — vì sao không có công thức

Đây là chỗ em phải nói khác với phần lớn bài viết đang có trên mạng. Nhiều nơi đưa ra một công thức kiểu “mỗi kW cần bao nhiêu kg đá sauna“. Em không tìm được nhà sản xuất nào công bố quy tắc đó, và có lý do kỹ thuật để nó không tồn tại: khối lượng đá phụ thuộc hình dạng khoang chứa đá của từng thiết kế lò, không phụ thuộc riêng công suất. Hai lò cùng 6 kW mà một lò khoang cao hẹp, một lò khoang thấp rộng thì lượng cần xếp khác nhau.

Hướng dẫn của Harvia nói đúng một điều về lượng: theo hướng dẫn của chính lò, vì xếp quá nhiều thì chặn luồng khí và làm thanh nhiệt quá nhiệt, còn xếp quá ít thì trải nghiệm xông kém đi. Không có con số chung nào ở giữa hai cái đó.

Cách làm thực tế: mở sổ tay lò tìm dòng ghi lượng đá, mua theo thùng cho đủ con số đó, và ghi lại đã xếp bao nhiêu thùng. Lần thay sau anh biết ngay phải mua mấy thùng thay vì ước bằng mắt. Không còn sổ tay thì hỏi nơi bán theo đúng mã model lò, đừng hỏi theo công suất.

Loại đá nào dùng được

Loại phổ thông và dùng được cho mọi kiểu lò là olivine diabase. Đây là loại đá được dùng rộng rãi nhất cho đá sauna, có bản heat-treated bền hơn cho nơi dùng nhiều. Loại tròn thường dùng làm lớp trên cùng vì cho đợt hơi mềm hơn. Lò củi thì lớp đáy dùng cỡ lớn hơn.

Phần quan trọng hơn là điều không nên làm. Harvia nói rõ rằng đá của họ được chuyên gia chọn và được Cục Địa chất Phần Lan kiểm nghiệm là an toàn cho sauna, và cảnh báo rằng đá tự nhiên tự lượm có thể chứa độc tố hoặc không trụ được dưới dao động nhiệt. Hai rủi ro đó khác nhau về mức độ: đá không trụ được thì mủn ra, còn loại chứa tạp chất thì thứ bay lên là thứ người trong buồng hít vào.

Đây cũng là lý do đừng lấy sỏi cuội ngoài suối hay vật liệu xây dựng thừa cho đỡ tốn. Một thùng đá đúng loại rẻ hơn hẳn một thanh nhiệt, và rẻ hơn rất nhiều so với việc phải lo về thứ mình đang hít. Xem nhóm đá và phụ kiện tại phụ kiện phòng xông hơi.

Một lưu ý về cỡ và hình dạng: một số thiết kế lò yêu cầu hình dạng riêng — có model chỉ nhận viên tròn. Nên trước khi mua, đối chiếu cỡ và hình dạng với đúng model lò, không mua theo cảm quan. Lò thuộc nhóm máy xông hơi khô.

Xếp đá: sáu nguyên tắc

1. Rửa sạch bụi trước khi xếp. Hàng mới luôn bám bụi; không rửa thì lần chạy đầu bụi bay lên trong buồng kín
2. Đặt từng viên một, không trút cả thùng vào. Trút vào là các viên va nhau nứt ngay từ ngày đầu, và nứt rồi thì vụn lọt xuống hốc
3. Xếp lỏng tay để khí lưu thông được. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất trong sáu cái
4. Đỡ quanh thanh nhiệt, không chèn chặt vào thanh nhiệt. Viên tựa vào và đỡ lấy thanh, chứ không nhồi ép
5. Không đắp thành đống nhô cao. Đắp cao không làm hơi nhiều hơn, chỉ làm bí khí
6. Đúng lượng ghi trong sổ tay lò. Nhiều quá chặn khí, ít quá thì xông không ra gì

Xếp sai thì hỏng theo đường nào

Đường hỏng ở đây giống hệt đường hỏng do cặn canxi bên phía xông hơi ướt, chỉ khác nguyên nhân đầu vào. Cả hai đều kết thúc ở một chỗ: thanh nhiệt quá nhiệt.

Hệ quả về tiền thì đo được: Harvia có hẳn một bài về việc thay đá làm phòng nóng nhanh hơn, tức tiết kiệm điện và thời gian. Nói cách khác, một thùng không chỉ là chi phí bảo trì — nó mua lại phần thời gian chờ và phần điện mà lò đang tiêu thừa. Phần điện đó tính được bằng cách trong bài tính công suất xông hơi.

Bốn câu hỏi nên hỏi người bán

Bốn câu này hỏi lúc mua lò thì mất hai phút. Hỏi lại sau vài năm, khi sổ tay đã mất và nơi bán đã đổi nhân sự, thì mất nhiều hơn thế. Ghi câu trả lời vào cùng chỗ với mã model lò.

1. Model này cần bao nhiêu kilogram, và tương đương mấy thùng? Câu hỏi phải gắn với mã model, không gắn với công suất. Người bán trả lời theo kW là dấu hiệu họ cũng đang ước
2. Cỡ và hình dạng nào lò này nhận? Có thiết kế chỉ nhận viên tròn. Biết trước thì lần bù hàng sau không mua sai
3. Lần giao có kèm sẵn không, hay phải mua riêng? Nhiều lô lò giao không kèm, và phát hiện điều đó vào hôm lắp là lắp xong không chạy được
4. Mấy năm sau còn mua bù được ở đâu? Đây là câu quan trọng nhất và ít ai hỏi. Thứ này phải mua lại định kỳ suốt tuổi thọ lò, nên nơi bán có duy trì hàng bù hay không ảnh hưởng tới cả vòng đời sử dụng

Câu thứ tư cũng là lý do nên mua lò và vật tư bảo trì ở cùng một nơi. Mua lò nơi này, vật tư nơi khác thì lúc cần đối chiếu cỡ với model, không bên nào chịu trách nhiệm trả lời.

Thay khi nào và dấu hiệu

Lịch theo hướng dẫn của Harvia: xếp lại ít nhất mỗi năm một lần, dùng nhiều thì sớm hơn. Phòng xông dùng chung hoặc dùng kinh doanh thì thay hằng năm. Nhưng lịch chỉ là mức tối thiểu — ba dấu hiệu dưới đây nói đúng hơn lịch.

• Có vụn dưới gầm lò. Đây là dấu hiệu rõ nhất và cũng dễ kiểm nhất. Thấy vụn là dỡ ra kiểm, không chờ tới mốc một năm
• Viên mủn khi bóp hoặc nứt vỡ. Bỏ ngay những viên này, không xếp lại
• Viên đổi màu. Harvia khuyến nghị loại bỏ cả những viên đã đổi màu, không chỉ viên vỡ

Một dấu hiệu gián tiếp nữa: lò nóng chậm hơn trước. Nếu buồng trước đây đủ nóng sau một khoảng thời gian nhất định mà giờ phải chờ lâu hơn rõ rệt, và phần điện không có gì thay đổi, thì khả năng cao là lớp trong đã mủn và bí khí.

Trình tự xếp lại

1. Tắt nguồn tại aptomat và chờ lò nguội hoàn toàn. Khối này giữ nhiệt rất lâu sau khi tắt
2. Dỡ hết ra, không chỉ lấy lớp trên
3. Hót sạch vụn trong thân lò và dưới gầm lò
4. Loại bỏ viên mủn, viên vỡ và viên đổi màu. Số còn dùng được thì rửa và để khô hẳn trước khi xếp lại
5. Bù thêm viên mới cho đủ lượng ghi trong sổ tay, rồi xếp lại theo sáu nguyên tắc ở trên

Câu hỏi thường gặp

Bước tiếp theo

Việc nên làm tùy anh đang ở tình huống nào.

1. Đang dùng lò và chưa bao giờ xếp lại: soi gầm lò xem có vụn không. Có vụn thì dỡ ra xếp lại theo trình tự ở trên, và mua sẵn một thùng để bù.
2. Cần mua đá và phụ kiện: xem nhóm phụ kiện phòng xông hơi, đối chiếu cỡ với đúng model lò nhà mình.
3. Đang chọn lò: xem nhóm máy xông hơi khô, và hỏi luôn lượng và cỡ mà model đó yêu cầu — hỏi lúc mua dễ hơn tìm lại sổ tay sau vài năm.
4. Chưa quyết xông khô hay xông ướt: đọc sauna là gì, hoặc xem cả hai nhóm tại thiết bị xông hơi.

Thứ dễ quên nhất không phải lịch thay mà là con số lượng xếp. Ghi nó vào ghi chú điện thoại ngay lần xếp đầu tiên, kèm mã model lò. Vài năm sau, đó là thứ duy nhất anh cần để mua đúng lượng mà không phải đoán.